Waarom aardrijkskunde onmisbaar is in deze chaos
Wat zijn het geopolitiek gezien gigantisch interessante tijden. Trump ontvoert Maduro om China’s en Rusland’s belangen te boycotten. Intussen wat olie mee pikken is goed mee genomen. Daarna Groenland wat jennen door het te willen inlijven. Poetin laat fijntjes weten, via zijn handpop weliswaar, wel iets te zien in de ontvoering van de Duitse bondskanselier. En wat te zeggen van de politieke, economisch en demografische verschuivingen op zowel het Afrikaans als Aziatisch continent. Waarom liet Google Maps ineens de grens van de Westelijke Sahara verdwijnen??
De wereld is geen stabiel plaatje meer
Kijk, Chinese dreiging richting Taiwan, Trumpiaanse claims op Groenland, Amerikaanse ingrepen in Venezuela en de Russische bezetting van Oekraïne, .. Het laat allemaal zien dat de internationale rechtsorde gewoon vervangen wordt door pure machtspolitiek, invloedsferen en neo-imperialisme.
Om hun geopolitieke belangen te dienen, eigenen autocratische grootmachten zich grondgebied toe om strategische uitvalsbases, energiebronnen, grondstoffen of productiecentra te kunnen controleren. Dit zal nooit genoeg zijn. Trump noemt de eeuwenoude Monroe-doctrine dan ook de ‘Donroe-doctrine’ en vindt dat zijn achtertuin loopt van Colombia tot Canada. Xi Jinping en Poetin hebben vergelijkbare visioenen in hun regio.
In hun hebzucht en machtswellust worden de dictators in het digitale tijdperk braaf geholpen door Big Tech dat met zijn online platforms en AI-tools de rode loper uitrolt en zo helpt de massa te bespelen met desinformatie. Daarbij gelegitimeerd door politici en journalisten die angstig blijven meezwemmen met de modderstroom.
Europa zakt weg; letterlijk én figuurlijk
Hopen dat het stopt is kansloos, erover klagen is zinloos, het bekende vingertje is machteloos.
Zoals ik in mijn vorige blog schreef: Dag Europa, je ziet er nog altijd indrukwekkend uit… op papier. Mooie verdragen, blinkende vlaggen, plechtige verklaringen over vrede, solidariteit en duurzaamheid. Maar als je beter toekijkt, merk je dat het gelaat verslapt is. De spieren zijn weggeteerd. De geest wat wazig. Jonathan Holslag noemt het zonder omwegen: de pijlers van je welvaart zijn rot.
Europa zal zich als machtsblok moeten verhouden tot de mondiale dynamiek en een passende rol moeten innemen op het totaal veranderde wereldtoneel. Dat vereist vergaande investeringen in defensieve weerbaarheid, economisch concurrentievermogen en digitale soevereiniteit. Dat vereist een democratische rechtsstaat, een sociale samenleving en een sterke gemeenschap als fundament. En dat vereist verantwoordelijke, evenwichtige en daadkrachtige leiders, die morele en fysieke grenzen durven bewaken. Datgene wat ene Hendrix De Vos ons dan weer tracht aan te smeren is een hemeltergend discours van blinde naïviteit. Hij vond het nodig én nuttig om vanuit Nederland Bart de Wever’s halsstarrigheid rond de Russische tegoeden aan te vallen. En voor wat dat ( in de plaats )?
Waarom Trump (helaas) gelijk heeft
Vorige week verscheen de nieuwe US National Security Strategy. Over Europa staat er dit: “Continental Europe has been losing share of global GDP—down from 25 percent in 1990 to 14 percent today—partly owing to national and transnational regulations that undermine creativity and industriousness.”
De nagel op de kop. Volgens het IMF zijn intra-Europese barrières gelijk aan een tarief van 44%. Véél meer dan alle Trumptarieven waar we graag over palaveren.
Trump’s kritiek gaat verder, volgens hem wordt onze beschaving uitgewist. De strategie claimt dat de EU zorgt voor:
- Ondermijning van politieke vrijheid en soevereiniteit
- Meer politiek conflict door migratiebeleid
- Druk op vrijheid van meningsuiting
- Verdrukking van politieke oppositie
- Instortende geboortecijfers
- Verlies van nationale identiteit en zelfvertrouwen
En jawel, voor al deze elementen valt wel íets te zeggen.
Waar Trump gelijk heeft: Overregulering, democratisch deficit, vrijheid van meningsuiting onder druk en demografie ( geen enkel EU-land haalt de vervangingsratio van 2,1 kinderen per vrouw. )
Maar: de illusie van soevereiniteit Deze problemen komen doordat we in een complexe, verbonden wereld leven. Echte soevereiniteit bestaat nog in theorie, maar in de praktijk hebben virussen, handelsconflicten, oorlog en regulering overal impact. Individueel zijn Europese landen te klein. We kunnen het niet alleen. Zonder Europa: meer formele soevereiniteit, minder effectieve soevereiniteit.
De ironie van Trump’s commentaar: Zijn handelsbeleid was een warboel van willekeurige tarieven. Electoral College dat kleine staten bevoordeelt. Trump intimideert constant de media, noemde journalisten “vijanden van het volk”. Amerika’s geboortecijfer (1,6) is lager dan veel EU-landen.
De wake-up call
We kunnen niet meer op de VS rekenen. Ze zullen elke zwakte gebruiken. De volgende confrontatie komt eraan: de Europese Commissie legde een boete van €120 miljoen op aan X. Trump noemde dit een “aanval op het Amerikaanse volk.”
En nu de échte crux: onze Vlaamse jongeren snappen er niks meer van
En dat is waar het helemaal fout loopt. Want terwijl de wereld in vuur en vlam staat, terwijl grote machten grondgebied naar zich toetrekken als een potje Risk, terwijl AI-tools misbruikt worden om leugens te verspreiden. Niet voor niets “kocht” Trump TikTok op ( enfin is er nu een Amerikaans MaGa algoritme ingevoerd voor de westerse hemisfeer ). In deze chaos of liever georganiseerde perfecte storm, krijgen onze jongeren in Vlaanderen gemiddeld één à twee uurtjes aardrijkskunde per week in de eerste en tweede graad. Maar wel een hele batterij aan “feel-good” momenten en babbelmomentjes.
Één uurtje. Laat dat eventjes bezinken!
We verwachten van hen dat ze straks, binnen een paar jaar, weerbare, kritische wereldburgers worden die deze chaos moeten navigeren. Maar we geven ze amper de tools om te begrijpen wat er gaande is. Vlaanderen, jouw kleine maar eigenwijze kind, spiegelt zich intussen in dezelfde slaperigheid. We discussiëren eindeloos over postjes, over wie wat krijgt, over het behoud van een veel te gulle overheid en een veel te vet politiek apparaat. Terwijl de wereld buiten in een hogere versnelling schakelt, staat Vlaanderen in neutraal te draaien.
Drie Vlaamse en Europese bronnen die dit ondersteunen
Laat me drie recente rapporten en studies aanhalen die mijn punt maken:
Bij HOGENT en UCLL leren toekomstige aardrijkskundeleraars over geopolitiek, globalisering en teledetectie. Ze krijgen vragen voorgeschoteld zoals:
- “Gaat Vlaanderen verdrinken als het zeepeil stijgt?”
- “Welke geopolitieke factoren spelen een rol in de oorlog Rusland-Oekraïne?”
- “Waarom komt een T-shirt uit Azië?”
- “Worden er al oorlogen gevoerd om water?”
Kijk naar die vragen. Dát zijn de vragen van onze tijd. Dát zijn de vragen die onze leerlingen moeten kunnen beantwoorden als ze straks mee beslissen over Europa’s toekomst, over klimaatbeleid, over handelsrelaties, over oorlog en vrede.
En dan geven we ze 1 uurtje per week om dit te leren snappen, bovenop datgene wat de goegemeente nog steeds denkt dat aardrijkskunde maar is. Namen vanbuiten leren, kaartjes kleuren en wat neuzelen over het klimaat. Da’s toch godgeklaagd?
Wat we écht nodig hebben
Kijk, ik zeg niet dat één extra uurtje aardrijkskunde alle problemen oplost. Maar wat ik wél zeg is dit:
Aardrijkskunde is het vak dat jongeren de sleutels geeft om de wereld te lezen.
Het is het vak waar Trump’s machtspolitiek, Poetin’s imperialisme, China’s belt & road initiative, klimaatverandering, migratie, energietransitie, en ja – ook die hele digitale desinformatiemachine – allemaal aan bod komen. Het is het vak waar fysische én sociale geografie samenkomen. Waar we leren dat de wereld niet bestaat uit losse feitjes, maar uit systemen die elkaar beïnvloeden.
Zoals ik op geografie.classy.be schreef voor mijn leerlingen: Jullie generatie is de eerste die opgroeit in vrede, maar leeft in onzekerheid. Dat klinkt tegenstrijdig, maar het is precies wat er vandaag in Europa gebeurt.
Jonathan Holslag zegt dat de pijlers van onze welvaart rot zijn. Niet omdat mensen slecht zijn, maar omdat we onze basis uit het oog verloren hebben: zelfredzaamheid, kennis, strategie. Dat zijn ouderwetse woorden, maar ze betekenen iets eenvoudigs: kunnen we zélf nog beslissen wat we nodig hebben, of laten we anderen dat voor ons bepalen?
De harde realiteit voor Vlaanderen
Onze leerlingen zijn dra de nieuwe burgers van ons verdwijnend continent. Niet over 50 jaar. Niet over 30 jaar. Over een paar jaar. Ze moeten beslissingen nemen over klimaatbeleid, over Europa’s positie in de wereld, over samenwerking of isolationisme. Over democratie of autocratisme.
En wij geven ze één, soms twee uurtjes, per week om zich daar op voor te bereiden.
Das niet goed genoeg. Das gewoon niet goed genoeg.
Hoop als richting, niet als droom
Ik wil niet in misantropie blijven hangen. Dat pad ken ik te goed. Cynisme is een val. Wie alleen nog klaagt, verliest de lust om te bouwen.
Hoop is geen gevoel, maar een richting. Hoop betekent dat we lessen trekken uit fouten, dat we opnieuw investeren in kennis, in kritisch onderwijs, in beleid dat nadenkt in plaats van uitdeelt.
Als Vlaanderen daarin het voortouw neemt, dan kan Europa opnieuw sterk worden. Niet door spierballen, maar door verstand. Want wie de kaart begrijpt, begrijpt de krachtlijnen van macht, economie en klimaat. En wie dat begrijpt, kan het verschil maken.
De call to action
Het is tijd dat we erkennen dat aardrijkskunde geen luxevakje is voor mensen die graag wereldkaartjes kleuren. Het is een essentieel vak voor de vorming van kritische, weerbare wereldburgers die deze turbulente wereld moeten navigeren.
We hebben meer uren nodig. We hebben betere erkenning nodig. We hebben leerkrachten nodig die de ruimte krijgen om écht diep te gaan op geopolitieke ontwikkelingen, om met leerlingen te debatteren over complexe vraagstukken, om hen te leren kritisch denken over machtsverhoudingen en invloedssferen.
Want als we dat niet doen? Dan sturen we een generatie de wereld in die niet snapt waarom dingen gebeuren, die niet begrijpt hoe machtsblokken werken, die vatbaar is voor desinformatie omdat ze de context missen.
En dan verliezen we niet alleen één generatie. Dan verliezen we Europa. Dan verliezen we Vlaanderen.
Dag Europa. Dag Vlaanderen. Word wakker. [aub]